De nachtmerrie van het Niet-Weten

Toen ik een jonge meid was en begon aan mijn studie architectuur, had ik een duidelijk doel voor ogen: mooie, duurzame en sociale architectuur maken. Yeah! 

Dat bleek wat moeilijker dan gedacht.

Het woord 'mooi' mocht je niet gebruiken in mijn opleiding, maar dat is een ander verhaal (modernisme: ik haat je en ik houd van je). Over 'sociaal' zal ik niet eens beginnen. 'Duurzaam' dan, daar was wél het een en ander over te leren. Ik had dictaten met duurzame bouwproducten, netjes gelabeld als A, B,C, D, enzovoort. Fijn, weten waar je aan toe bent. Maar als je verder las, dan kwam je toch andere informatie tegen. Ja, je kúnt wel wol gebruiken om je gebouw te isoleren, maar wol is een natuurlijk product en DUS vinden beestjes dat lekker. En wat moet je dan? Precies, volspuiten met chemie die hap. Hmm.

Life cycle assessment is a bitch

De verwarring groeide nog verder toen kwam ik in aanraking met LCA, anders bekend als LevensCyclus Analyse of Life Cycle Assessment. LCA is wat je van de naam verwacht: een grondige analyse van de hoeveelheid energie die een product verbruikt van zijn wieg tot zijn graf, daarbij lettend op eventuele schade aan ecosystemen en zelfs lokale gemeenschappen. Het gaat hier om de gehele milieubelasting, van winning, verwerking en transport tot gebruik en recycling dan wel storting. Levenscyclus analyse is, kortom, niet iets dat je heel makkelijk kan doen als je voor het schap in de supermarkt staat.

Om een voorbeeld te noemen: metalen hebben het voordeel dat ze bijna oneindig kunnen worden gerecycled. Dit kost echter veel energie, elke keer weer. De winning kost ook een nodige hoeveelheid energie, en mijnen zijn berucht om hun milieubelasting, sommige vaak nog gekoppeld aan gewapende conflicten met kindsoldaten. Is metaal dan nog steeds (milieu)vriendelijker dan plastic? Dat is maar de vraag. Doe eerst maar een LCA.

En soms is duurzaam....simpelweg destructief. Als je LCA niet goed genoeg toepast (omdat het, bijvoorbeeld, duur is en veel tijd kost), dat kan het gebeuren dat je met je goede bedoelingen iets veel ergers veroorzaakt. Deze complexiteit wordt mooi (nou ja, eerder tragisch) geillustreerd door het verhaal van Gunter Pauli, ex-directeur van Ecover. Ecover maakt duurzame wasmiddelen. Tenminste, dat dacht Pauli. Totdat hij in Indonesie met eigen ogen de palmplantages voor zijn product aanschouwde. Hoewel het product prima voldoet aan de eis om biologisch afbreekbaar te zijn en het ecosysteem hier te beschermen, maakt het tegelijkertijd het ecosysteem dáár met de grond gelijk. Dag oerwoud. Dag Orangoetan. En dag Gunter Pauli, die Ecover verliet en tegenwoordig zelf aan de weg timmert.

Niet-Weten heeft een prijs. En die is soms ondraaglijk hoog. Maar ook al heb je middelen en tijd voor een perfecte LCA, die bestaat niet. Het punt is namelijk: er zijn erg veel factoren waarvan de 'goedheid' van een product afhangt. Niet alles is in energie-eenheden uit te drukken. Of uberhaupt uit te drukken in een eenheid. Hoe druk je de destructie van een ecosysteem uit? Hoe druk je schaarser wordende van grondstoffen uit? Hoe druk je het verlies van natuurschoon uit? En hoe zit het met de effecten van oorlog? Voor een uiteindelijk oordeel toch moet je een vertaalslag maken tussen verschillende eenheden, kwantitatief en kwalitatief. En deze stap is per definitie subjectief. Thanks for nothing, science...

Paralliserende twijfel

LCA is in grote mate verantwoordelijk geweest voor het aan de wilgen hangen van mijn jonge dromen over een duurzame toekomst. Want LCA liet mij zien dat ik niets wist. LCA liet mij zien dat niemand eigenlijk iets wist. Degenen bij wie ik had aangeklopt met mijn vraag: 'wat moet ik doen?' hadden geen antwoorden. Ik was jong. En emotioneel (wellicht?) niet zo volwassen. Ik kon niet tegen niet-weten. IK. WILDE. ZEKERHEID. 

Niet-Weten, oftewel twijfel, conflicterende informatie, angst voor gevolgen van een foute aanname, dit allemaal zorgde ervoor dat ik me afsloot en me op andere dingen ging richten. En ik vermoed dat dit voor veel mensen geldt. Want duurzame keuzes maken is, naast dat het hard werken is om je goed te informeren, ook moeilijk omdat je niet-weet. Niet-Weet of het nu dan wél goed is. En dat maakt je kwetsbaar in gesprekken met anderen. Elke keuze buiten de gebaande paden ligt onder een vergrootglas. Die moet je natuurlijk wel kunnen onderbouwen! Het liefst met een LCA....

Over ontwaken in dapper twijfelaarschap

Fast forward naar het nu. De grote antwoorden zijn er nog steeds niet. Discussies woeden verder. Wel of niet plastic om komkommers? Toch maar nucleaire energie? Beter maar veganist worden? Wat te doen? Ik ga het je niet vertellen. Er zijn bronnen die het goed berekend hebben, en mooie stappenplannen hebben uitgestippeld, zoals Urgenda. Maar 97% zekerheid dat dát de weg is, kunnen zij jou ook niet bieden.

Om klimaatverandering te lijf te gaan, zullen we het Niet-Weten moeten omarmen.

Ik ben nu een iets minder jonge vrouw die nog steeds geen antwoorden heeft. Ik ben alleen beter in het omgaan met Niet-Weten. Moe geworden van Niet-Weten en dus Niet-Doen, ben ik nu een zeilende twijfelaar. Ik twijfel. En ik doe. Op....en....neer. Want alleen twijfel is stilstand. Dat kan elke ontwerper je vertellen. Op een gegeven moment heb je genoeg informatie vergaard, en moet je de sprong in het diepe wagen.  Niet-Twijfelen. Handelen, scheppen!

Dat is ook de reden dat ik afgelopen week EINDELIJK ben begonnen met de schetsen voor mijn stripboek over klimaatverandering project. Cut the crap, create! Dan is het maar imperfect. En om te zorgen dat ik niet verdwaal in Niet-Twijfelen, laat ik jullie gerust meekijken in mijn proces. Als je dat wilt tenminste. Niet-Twijfelen is staat immers óók voor doorgaan richting afgrond...Dus soms moet ik van mening veranderen. Ik ben een draaikont, ja, en trots ook.

shake that booty!

Draaikont dus. Het plakte aan Wouter Bos als kauwgom aan een wollen trui. Als iemand je een draaikont noemt, dan is dat doorgaans geen compliment. Want oh, wat houden we van standvastigheid, van zelfvertrouwen. Nooit twijfel tonen! Zoals de man die zijn verkiezingsbeloften nakomt. Weg uit het akkoord van Parijs, smeekbedes van Wall Mart, Philip Morris en dochter Ivanka ten spijt. Niet-Weten is gevaarlijk, maar Niet-Twijfelen, dát heeft pas verschrikkelijke gevolgen!

En dat moet veranderen. We moeten veel meer gaan draaien met z'n allen. Heel veel kwaad in deze wereld komt halsstarrig Niet-Twijfelen. En waarom zou dat niet mogen, twijfelen? Je mág op je mening terugkomen. Nieuwe informatie = nieuwe mening. Je mág je vergissen. Waarom niet? Je goed informeren is immers een gigantische klus. Een onménselijke klus. Als er iets is dat je zeker weet, is dat je niet genoeg weet, dat wist Socrates al.

Dus volgende keer dat iemand twijfelt, een kleine beweging maakt, zeg dan in plaats van "pfff...werd tijd", liever "wauw, wat goed!". Kijk, dat stimuleert.


Beelden gebruiken: dat mag!

Je bent vrij om bovenstaande tekeningen niet-commercieel te gebruiken, zolang je mijn beelden niet aantast (tekst, kleur en handtekening aanpassen) en mij noemt met link naar deze website (Anabella Meijer - www.kanai.nl). Enjoy!