Als de dood voor klimaatverandering

Laatst overkwam het me weer. Terwijl ik me voor mijn project 'een stripboek over klimaatverandering' aan het inlezen was, kwam er ineens een feitje voorbij dat ik nog niet kende. Een feitje, dat als een mes langzaam en pijnlijk in mijn vlees sneed. Steeds dieper.

'Komt dít er ook nog bij....?!'

En toen kwamen de tranen. Terwijl ik mijn koffie nipte op een zonnig terras in de stad, biggelden ze over mijn wangen. Mensen om me heen babbelden vrolijk verder, en ik bleef alleen met mijn verdriet. Geconfronteerd worden met het einde van de beschaving zoals wij die kennen is nou eenmaal niet makkelijk in je eentje te dragen, en dat is een understatement. Hoe gaan mensen doorgaans om met het naderende einde?

dood gaan we allemaal

Sterfelijkheid, daar denkt niemand graag aan. Maar het kan nog erger. Zoals George Marshall in zijn boek 'Don't even think about it: why our brains are wired to ignore climate change' het stelt, lijkt het denken over de toekomst uit ons collectieve bewustzijn te zijn gewist. Terwijl in de jaren zestig het optimisme tegen de randen klotste met glimmende toekomstbeelden, is het zelfs voor bezoekers van een sci-fi beurs blijkbaar niet makkelijk om een toekomstscenario onder woorden te brengen. 'Ik leef in het nu' waren veel voorkomende antwoorden van mensen die hij daar sprak. Maar sommigen hadden gelukkig toch wel wat concreters te bieden: 'iets van een corporate dystopia'. Yay.

Niemand brengt uit zichzelf klimaatverandering ter sprake, tenzij aangespoord. En dan komen de horrorverhalen. Volgens een Amerikaans onderzoek denkt meer dan de helft van de volwassenen dat de mensheid zal uitsterven. Alleen....wel vanaf een comfortabele positie: 'Ik denk dat pas mijn overkleinkinderen er mee te maken krijgen'. 

Klimaatcommunicatie heeft altijd gebruik gemaakt van metaforen en beelden van de dood, dus het interpreteren van klimaatverandering als de ultieme dood komt niet uit de lucht vallen. Deze denkwijze heeft iets fatalistisch en tegelijk moreel dubieus. De dood is immers een gegeven, je kunt er niet omheen. Is het een van de vele afweermechanismen die we paraat hebben? Zoals George Carlin het zegt: 'the planet ain't going anywhere; we are.'

wat is jouw onsterfelijkheidsproject?

De antropoloog Ernest Becker stelt dat doodsangst centraal staat in al onze overtuigingen. Het ontkennen van de dood is een 'vitale leugen' die ervoor zorgt dat we investeren in onze cultuur en sociale verbanden om een gevoel van bestendigheid en overleving voorbij onze persoonlijke dood te kweken. Dit heet ons onsterfelijkheidsproject, ook bekend in de meer traditionele uitvoering: religie.

immortality-project.jpg

De theorie van Becker, genaamd de 'terror management theory', is al in meer dan 500 experimenten gevalideerd. Hij voorspelt dat als mensen geconfronteerd worden met de dood, ze terugslaan met rationalisaties en het verdedigen van hun culturele waarden. Met het verdedigen van hun onsterfelijkheidsprojectje dus. 

Deze stuiptrekking heeft een bijzonder nadelig effect bij de westerse mens. Door het wegvallen van de grote religies gecombineerd met de opkomst van de consumptiecultuur ís er geen onsterfelijkheidsproject meer om het gat te dichten. Beter gezegd, de consumptiecultuur ís het onsterfelijkeheidsproject. Bovendien ontneemt klimaatverandering, om met Bill McKibben van 350.org te spreken, ons van het enige wat we nog hadden: de beschaving zoals wij die kennen. 

alone-in-the-world.jpg

maskers 

Veel mensen die zich dagelijks bezighouden met klimaatverandering, of het nu wetenschappers zijn of activisten, of bezorgde burgers, kennen de doodsangst die hiermee gepaard gaat. Het is een ondraaglijke pijn, de rouw om wat nog niet eens gebeurd is maar wat zal komen, en onafwendbaar lijkt. Geen wonder dat boosheid de boventoon voert. Boosheid is veel draaglijker dan angst en wanhoop, en geeft je het gevoel dat je tenminste controle hebt. Denk daar aan, de volgende keer dat je geirriteerd raakt door bozige activisten...

Aan de andere kant zijn er nog veel meer mensen die ervoor kiezen voor om zich niet bezig te houden met klimaatverandering. Onverschilligheid lijkt wreed maar maskeert een diepe angst. Een gezellig leven met verre vakanties, mooie spullen en vrienden over de vloer voor een wijntje is het enige wat de geisoleerde moderne mens heeft om de angst voor klimaatverandering en het einde van onze beschaving mee te pareren.  

conshuman.jpg

Tijd voor een nieuw project

Praten over en vechten tegen klimaatverandering kan dus niet zonder het ontkennen van deze diepe gevoelens. Het kan eigenlijk ook niet zonder een sterk, nieuw onsterfelijkheidsproject. En het kan zeker niet in je eentje. Daarover meer, de volgende keer.


Beelden gebruiken: dat mag!

Je bent vrij om bovenstaande tekeningen niet-commercieel te gebruiken, zolang je mijn beelden niet aantast (tekst, kleur en handtekening aanpassen) en mij noemt met link naar deze website (Anabella Meijer - www.kanai.nl). Enjoy!