Mijn geluk....of de planeet redden? That is the question.

Als we het over oplossingen voor klimaatverandering hebben, dan komt het vaak neer op wat je als burger en consument zou moeten doen om je CO2 voetafdruk te verminderen. En dan blijkt dat dit helemaal niet leuk is. Je mag, even gechargeerd, eigenlijk:

  • niet vliegen
  • niet met de auto
  • geen terrasverwarming
  • geen nieuwe iPhone
  • geen nieuwe outfits
  • geen groot huis
  • geen kastomaat
  • geen vlees
  • zelfs geen zuivel
  • en ook geen kat.

Kortom: je mag je potdorie gewoon niks meer! Alles blijkt ineens slecht voor de planeet. Vooral in allerlei spullen zit een grote mate van verborgen impact, zoals Babette Porcelijn uiteenzet in haar zeer aan te raden boek. Daar kun je nogal eens van schrikken.

Of boos van worden. Zoals een man op de radio verbrouwereerd stelde: 'ze pakken ons alle fijne dingen uit het leven af!". En het is inderdaad een lange lijst met, toegegeven, vrij materialistische dingen. Maar wel een lijst waar de gemiddelde westerse mens heel gelukkig van wordt. Of in ieder geval heel óngelukkig als het hem of haar wordt afgepakt.

dark-side-of-happines.jpg

Het lijkt een onmogelijke keuze: die tussen een bewoonbare aarde en ons persoonlijke geluk. En dus legt de planeet het vaak af. Het moge duidelijk zijn dat afgeven op al de dingen die ons blij maken niet de meest succesvolle manier om een duurzame levensstijl aan te prijzen.

Maar hoe dan wel? Daarvoor moeten we het eens hebben over dat persoonlijke geluk. En de wetenschap van het geluk erbij pakken. Want: hoe gelukkig zíjn mensen met veel dingen eigenlijk? Maar eerst wil ik even duiken in waarom materialisme eigenlijk gewoon heel erg gaaf is.

Materialisme is mooi

Huh? Dat had je vast niet verwacht. Ik ook niet, eerijk gezegd. Mijn gehele leven gaf ik niet echt om spullen, of om geld. Ik had niet veel als student, en tijdens mijn eerste baan brak al snel de crisis uit waardoor ik gedwongen moest gaan ondernemen. Dat waren geen vette jaren. Desondanks ben ik heel gelukkig geweest. Maar op een gegeven moment begon het allemaal te lopen met de zaak, en had ik genoeg geld op mijn rekening om een zeer functionele, mooie en vooral ook dure tekentablet aan te schaffen. En wat die tablet met me deed, verbaasde me. 

shiny-object.jpg

Ik werd er zo BLIJ van. Natuurlijk, ik had nu mijn kantoor én studio in mijn rugzak, ik kon gaan en staan waar ik wilde en overal mooie tekeningen maken. Maar het was meer dan dat. Al die moeilijke jaren waarin ik had gevochten om mezelf te bewijzen, en de successen die ik daarna had geoogst, waren ineens gecondenseerd in een glinsterend object. Het leek dardoor allemaal veel scherper in focus te komen. Magisch bijna. Boedhisten kunnen hartelijk lachen om deze gevaarlijke luchtspiegeling. Daarover straks meer.

Maken spullen dan toch gelukkig?

Instinctief weten we heus wel dat een grotere auto, mooier huis en meer verre reizen ons niet gelukkiger gaan maken. Dat het gaat over liefde, vriendschap, je weet wel. We hebben er liedjes over en we leren erover in kinderboeken. Ne-hee, geld maakt niet gelukkig hoor. Echt niet. En toch herkennen we ook het gevoel van mislukking als we de enige zijn tussen onze vrienden die het met minder moet doen.

Hoe zit dat? Het antwoord is complex. Meer geld maakt je meestal niet gelukkiger. Meestal. Zoals Econoom Richard Layard uiteenzet in zijn boek Happiness: Lessons from a new science, is het inkomen in het westen sinds 1950 meer dan verdubbeld, maar het geluk niet. Geld maakt gelukkig....als je arm bent. Naarmate je meer hebt, is elke euro extra meer ook minder impactvol. Chilenen zijn vrijwel even gelukkig als Duitsers, met 15.000 dollar minder per jaar. Dat is dus ook 15.000 dollar aan spullen minder. En dus heel wat CO2 minder. 

Daar komt bij, dat mensen die meer aandacht hebben voor spullen dan immateriele vormen van geluk, zoals samenzijn, creativiteit en spel, meetbaar ongelukkiger zijn dan anderen. Ze lijden meer aan depressies en angsten en zijn eenzamer.

materialisme-vs-geluk.jpg

Dat is best een slechte deal: méér CO2 en méér ellende. Daar heeft helemaal niemand wat aan. Maar waarom doen we het dan? We zijn toch zeker niet gek? Misschien toch wel. Een beetje dan.

 Neem dit voorbeeld. Waar zou jij voor kiezen?

  1. 50.000 meer inkomen terwijl je buren 25.000 meer krijgen
  2. 100.000 meer inkomen terwijl je buren 250.000 meer krijgen

Als je een beetje lijkt op andere mensen, dan kies je waarschijnlijk voor optie 1. Dat is niet rationeel, maar voelt wel beter. Je bent dan immers rijker dan de rest, in plaats van armer. En laat dat nou net zijn waar we extreem gevoelig voor blijken te zijn. We vergelijken onszelf continu met anderen om ons heen. En die vergelijking moet natuurlijk wel gunstig voor ons uitpakken, anders worden we heel ongelukkig. Dat verklaart ook waarom de sfeer in de buurt compleet verziekt kan raken na een Postcodeloterij trekking.

Vergelijken: heel menselijk. En ook een heel goed recept voor ellende. Want dat is ook een mooi weetje over geluk: het wordt voor een groot deel bepaald door wat je denkt, en niet door wat je hebt. Hebben die boedhisten toch gelijk.

buddhist.jpg

geluk is goedkoop....maar kost moeite

Nu is de gelukswetenschap een uitgebreid onderwerp en ik zou zeggen, lees vooral het boek van Layard om vragen te beantwoorden zoals 'Hoe defineer je geluk? Kun je geluk wel meten? En uberhaupt vergelijken?' (spoiler; dat lukt aardig). Layard heeft overigens een vrij rechttoe rechtaan oplossing voor het probleem: zet een rem op de groei van het BBP. Al die extra economische groei levert toch geen extra geluk op, wel een hoop ellende. 

Voordat de politiek dat voor elkaar heeft moeten wij echter zelf verder modderen. Hoe kunnen we met deze kennis ontsnappen aan de betovering van het materialisme? We kunnen wel WETEN dat geluk gewoon binnen handbereik ligt met goedkope activiteiten zoals sport, samenzijn met vrienden, vrijwilligerswek, nieuwe dingen leren, mediteren, complimentjes geven, dankbaar zijn, enzovoort, maar als het voor mij al geldt dat ik in de ban van een gadget kan komen, voorspelt dit niet veel goeds.

We kunnen niet verwachten dat iedereen eerst gaat mediteren en onthecht raakt (maar dat zou wel tof zijn). Misschien zijn er een paar handige tussenstappen. Zoals Tony Crabbe zegt in zijn boek Nooit meer te druk, kunnen we best de schuld geven aan het kapitalisme, aan reclamebureau's en evil corporations voor het hersenspoelen van de bevolking met verlangen naar meer spullen. Maar er is nog een reden dat we ideeen over succes en geluk nastreven die tegen ons werken. En dat heeft te maken met hoe we onze levensdoelen vormgeven. Of we ze uberhaupt vormgeven.

Materialistische levensdoelen zijn geheel conform de tijdgeest SMART: Specifiek, Meetbaar Acceptabel, Realistisch en Tijdsgebonden. Terwijl 'geluk' vaag en wollig blijft, is een stedentrip lekker concreet. Als je niet de tijd en moeite neemt om na te denken over hoe je écht je talenten kan inzetten voor iets waar je werkelijk om geeft, dan geeft die nieuwe auto je wel een antwoord. Dat antwoord zal even voldoen. Even.

path-of-meaning.jpg

Want uiteindelijk gaat het om de definitie van geluk. Ondanks de wolligheid van de term zijn gelukswetenschappers erover eens dat zingeving een belangrijk onderdeel is van écht, duurzaam geluk. Zingeving geeft je namelijk een echt levensdoel, overstijgt je ego (wéér die boedhisten!) en belangrijker, helpt je door te zetten als het moeilijk wordt. Burnout & depressie, de grote ziektes van het Westen, zijn dan ook zingevingscrises.

Naar een nieuwe betovering

Geluk is dus goedkoop, en goed voor de planeet ook nog. Maar de spullen blijven lonken. Voordat we onthecht raken, voordat we zingeving hebben gevonden, is er iets wat we kunnen doen? Ik denk het wel. Door het goeie van materialisme te omarmen, maar immaterieel te maken.

Denk even mee. Wat als we nieuwe rituelen zouden uitvinden, waarbij we onze persoonlijke mijlpalen met goed eten, vrienden, muziek en kunst, konden vieren? Dan wordt een duurzame leefstijl letterlijk een feestje. En een bevrijding. En daar kan niemand tegen zijn.


Beelden gebruiken: dat mag!

Je bent vrij om bovenstaande tekeningen niet-commercieel te gebruiken, zolang je mijn beelden niet aantast (tekst, kleur en handtekening aanpassen) en mij noemt met link naar deze website (Anabella Meijer - www.kanai.nl). Enjoy!