Waarom mijn Fairphone het diner verpestte

Een tijdje terug, tijdens een gezellig diner.

HEILIGE BOONTJES PARANOIA

OK.
What. Just. Happend???
Rewind.
Laten we er met wat afstand naar kijken. 

Dit is een typisch gevalletje Heilige Boontjes Paranoia, of HBP. HBP treedt op als je je bedreigd voelt door de sterke morele overtuigingen van iemand anders, zélfs als die niet vijandig of zelfs compleet 'casual' geuit worden. Het bestáán alleen al van de afwijkende mening doet je ontploffen. Waarom en wanneer gebeurt dit? Daarover gaat deze post. Maar eerst: een duik in het verleden van ondergetekende.

HEILIG BOONTJE AF

Zoals je wellicht gemerkt hebt, vind ik vind het belangrijk om bewustzijn te bevorderen over klimaatverandering en duurzaamheid. Jaren geleden ben ik echter veel minder op de voorgrond gaan treden met de idealen achter mijn keuzes. Als tiener en jonge twintiger deed ik dat nog niet, en baande ik me al confrontatiezoekend een weg door het leven. Zoals je wellicht begrijpt, hield ik daar niet veel vrienden aan over. Want wie wil nou omgaan met zo'n heilig boontje die jou het gevoel geeft dat je onnozel bent?

zo moet het dus niet!

zo moet het dus niet!

De sociale zelfmoord van mijn principes werd pijnlijk duidelijk toen ik op kamers ging. Bij elke kijkavond meldde ik trots dat ik vegetarier was. Na 12 avonden had ik nóg geen kamer, en dat als meisje in techneutenstad Delft. Ik besloot tot een strategische ommezwaai: niet meer vertellen dat ik geen vlees eet, wel dat ik graag en lekker kook. De 13e avond had ik een kamer.

eyeopener: Moralisme werkt ook niet bij mij

Moralisme stoot nou eenmaal mensen af. Sterker nog, ík ben er ook totaal niet gevoelig voor. De christen die met zijn bijbel zwaait gaat mij óók nooit overtuigen. Een keer trek je de conclusie: overtuigen met morele hoogdravendheid is een illusie. En dus probeerde ik vanaf toen mijn meningen meer voor me te houden en de ander in zijn waarde te laten. Resultaat: uitdijende vriendenkring...

Op een gegeven moment dacht ik echter: ik moet toch kunnen uitdragen waar ik in geloof zonder anderen een rotgevoel te bezorgen? Dat blijkt echter moeilijker dan gedacht. Niet alleen heb ik de neiging terug te vallen in oude gewoonten (oeps!), maar soms heeft de ander ook zo zijn eigen tekortkoming: de eerder geoemde Heilige Boontjes Paranoia. 

Toch is dat best een vreemde reactie. Denk er eens even over na: we hebben allemaal meningen. Over je mening hebt je vast goed nagedacht. Het is, voor zover jij weet, de beste mening om te hebben. Anders had je wel een andere. Een afwijkende mening zou je niet zo snel uit het veld moeten slaan, toch? Tenzij natuurlijk je zelfbeeld eronder lijdt.

De wetenschap achter zelfbeeld en moraliteit

Een tijdje terug heb ik de collegereeks Psychologie voor Duurzaamheid bij Impact Academy gevolgd door gegeven door Assistent Professor Jan Willem Bolderdijk, verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij liet zien waarom de meeste mensen heilige boontjes enorm irritant vinden. Kijk naar het volgende experiment:

Conclusie: Morele Tim vinden we in het tweede geval dus niet meer leuk omdat het dan ons zelfbeeld aantast. Eenmaal voobij de onzichtbare lijn van het keuzemoment, lijkt er geen weg meer terug.

Iedereen heeft natuurlijk graag een positief zelfbeeld. Komisch genoeg blijkt het dat de meerderheid van ons een overdreven positief zelfbeeld heeft. Vraag maar aan een willekeurige groep of ze beter rijden dan gemiddeld. Het antwoord zal zijn dat de meerderheid vindt dat zij beter rijdt dan gemiddeld. En dat is natuurlijk helemaal niet mogelijk. Een overdreven positief zelfbeeld is dus gevoelig voor 'aanvallen' van de realiteit. Interessant zijpaadje: de enigen die wél een realistisch zelfbeeld schijnen te hebben zijn depressieve mensen. Een beetje tegen jezelf liegen is dus best gezond...

de kudde en de kloof

Mensen willen dus graag een positief zelfbeeld en dat bereik je o.a. door moreel handelen. Het gaat wel om moreel gedrag dat al NORMAAL en GEACCEPTEERD is. Zonnepanelen installeren en fairtrade katoen dragen is dat niet. Nieuwe normen zijn wat dat betreft net zoals nieuwe technologie: de meerderheid volgt eventueel wel, maar traag. Mensen zijn naast morele dieren namelijk ook sociale dieren.

bééééé'h, bééééé'h.....bééééééh?

bééééé'h, bééééé'h.....bééééééh?

De vraag hoe die kloof te overbruggen is er een waar menige marketingafdeling zich het hoofd over breekt. En ook eentje waar de klimaatbeweging mee worstelt.

Een ander experiment laat zien hoe het belang dat mensen hechten aan de mening van anderen invloed heeft op hun keuzes.

Voor veel pioniers is het moeilijk voor te stellen, dat je je bezig houdt met wat mensen over je zullen denken. Maar ja, JIJ bent dan ook het zwarte schaap van de kudde, die z'n zwarte vachtje wel cool vindt. Jan Willem Bolderdijk noemt dit dan ook 'moreel afwijkend gedrag'. Pioniers zijn minder of helemaal niet gevoelig voor de pijn van sociale uitsluiting en onzekerheid over 'of dit wel de juiste keuze is' en of 'anderen dit ook zouden doen'. Sterker nog: die Fairphone geeft mij een ontzettend goed gevoel, ondanks dat de camera best wel crappy is!

MOREEL LEIDERSCHAP: KOESTER JE FIRST FOLLOWER(S)

Het is echter wel handig om de rest van de schaapjes en hun belevingswereld in gedachten te houden, als het je bedoeling is ze over de kloof richting een groene toekomst te leiden. Een populair filmpje op internet laat zien dat hoe leiderschap er óók kan uitzien.

Een voorzichtige conclusie: wil je als klimaatpionier impact hebben op een grotere doelgroep? Maak het toegankelijk. Neem mensen mee. En dans niet te overdreven, want dan durft niemand meer de dansvloer op.


Beelden gebruiken: dat mag!

Je bent vrij om bovenstaande tekeningen niet-commercieel te gebruiken, zolang je mijn beelden niet aantast (tekst, kleur en handtekening aanpassen) en mij noemt met link naar deze website (Anabella Meijer - www.kanai.nl). Enjoy!