Stap uit je wereldbeeldbubbel

Als je de straat oploopt en mensen vraagt waar ze aan denken als ze aan klimaatverandering denken, dan krijg je een heel scala aan reacties. Het wordt duidelijk dat veel mensen er nooit zo over na denken en diep moeten zoeken naar een zinnig antwoord. Natuurlijk komen dan de bekende media stereotypen voorbij, zoals smeltende ijskappen en zielig kijkende ijsberen. Mensen die er meer over weten lachen ongemakkelijk terwijl ze antwoorden geven als 'het is het einde van de wereld', 'ik doe niet genoeg' of 'ik houd eigenlijk wel van een bruin tintje'. En is er natuurlijk ook altijd die ene klimaatontkenner, die wel weet hoe 't zit (het is namelijk een links complot).

George Marshall doet dat vaak, praten met mensen over klimaatverandering. Als oprichter van Climate Outreach, de Europese leider op het vlak van klimaatcommunicatie, houdt hij zich bezig met wat er mis gaat en vooral hoe het wél moet. Afgelopen maand was hij bij Impact Academy voor een lezing.

Sociale normen en nabijheid

In zijn boek 'Don't even think about it: why our brains are wired to ignore climate change' zet hij nogal wat deprimerende conclusies uit de psychologie uiteen. Bijvoorbeeld: onze hersens lijken niet gebouwd om met klimaatverandering om te gaan. Zolang het effect niet acuut is, zijn we niet geprogrammeerd om iets aan een dreiging te doen. Dus geen fight or flight. Eerder Ignore & 'ooh, look at those shoes!' 

Een andere barriere zijn sociale normen. Hoewel de data van klimaatwetenschappers zich blijft opstapelen, loopt de bezorgdheid over klimaatverandering bij het publiek juist terug. Sterker nog, wél of geen geloof in klimaatverandering is tegenwoordig netjes verdeeld over ideologische lijnen. En dat is slecht nieuws voor het klimaat. 

Waarom luisteren die mensen aan de overkant van de kloof niet gewoon naar de feiten? Natuurlijk, we denken allemaal graag dat we rationele wezens zijn die hun wereldbeeld baseren op (wetenschappelijke) feiten of op z'n minst betrouwbare bronnen.

In werkelijkheid leven we eerder in bubbels opgebouwd uit verhalen en sociale normen waar feiten soms wel, en soms niet in doorbreken. Als feiten teveel met ons wereldbeeld botsten dan komen ze er gewoon niet in. Opleidingsniveau heeft er niets mee te maken.

Een van die feiten is bijvoorbeeld dat de CO2-uitstoot van de welvarende landen in de wereld vele malen hoger is dan in ontikkelingslanden. Het zegt iets over de prijs van welvaart en dat is ongemakkelijk. Voor mensen aan de linkerkant van het politieke spectrum is materialisme minder belangrijk en daardoor dit feit makkelijker te aanvaarden. Zo kan het dus gebeuren dat een onderwerp dat 30 jaar geleden nog redelijk neutraal was zich geleidelijk aan één kant van de ideologische kloof verplaatst. 

Dus voor we met de vinger te wijzen, is het goed ons te realiseren dat we allemaal in meer of mindere mate zo'n bubbel hebben. Eentje die Facebook met z'n algoritmes trouwens alleen maar meer versterkt.... 

De rol van narratieven

Bekijk het volgende filmpje. Wat is hier aan de hand?

Het enige objectieve antwoord op de vraag wat er gebeurde is: er waren geometrische vormen die bewogen. Toch is dat niet wat jij en ik daar zagen (ik zag een uit de hand gelopen driehoeks-verhouding... wat zegt dat over mij?!). Onze hersens maken overal verhalen van. Het is een manier om de werkelijkheid te begrijpen, ofschoon niet altijd een hele betrouwbare. 

Een goed verhaal heeft vijanden, een intentie én een oplossing. Het vervelende van klimaatverandering is dat het dat allemaal ontbeert. Het onderwerp is complex en abstract. Het effect is onzichtbaar en pas na lange tijd te ervaren. Of het is wel te ervaren, maar ver weg, in landen met mensen die we niet kennen. De stof die als 'schuldige' kan worden aangemerkt (CO2) is tegelijk ook noodzakelijk voor het leven. Er is geen bad guy, geen Evil Empire. De oplossing is niet gewoon het opblazen van de Deathstar of het neerknallen van de White walkers.

En als er geen verhaal is...dan maken we die wel.

De verhalen over klimaatverandering die we nu hebben komen grotendeels uit de koker van milieubeschermers en vertegenwoordigen wat door velen wordt gezien als linkse waarden. Hoe belangrijk die waarden voor mij persoonlijk ook mogen zijn, als voor veel mensen ze niet belangrijk zijn, zal mijn verhaal ze er niet mee bereiken. Sterker nog, dat verhaal zal zelfs polariseren. Het zal er voor zorgen dan weldenkende mensen bergen accurate klimaatdata van de hand gaan wijzen. En dat is niet wat we willen. Uiteindelijk geldt ook hier de alomtegenwoordige communicatiewet: wie is eigenlijk je publiek?

Jesus en zijn Tesla

En dit brengt ons bij het hoopgevende onderdeel van George's lezing. Want we mogen wel hersens hebben die het vertikken iets te doen aan klimaatverandering en zich graag wentelen in zelfbevestigende ideeen, we zijn óók sociale dieren die sterk gemotiveerd kunnen worden door een groot gedeeld verhaal binnen onze gemeenschap.

In een promotiefilmpje gemaakt in samenwerking met Climate Outreach, gericht op Evangelische Christenen in de VS, werd de vraag gesteld: What car would Jesus drive? De film ging verder in op de schepping en zou menig goddeloze nederlander heel ongemakkleijk maken. Maar het werkte wél, de boodschap kwam aan. Voor gelovige amerikanen is de vraag 'what would Jesus do?' namelijk een een hele belangrijke. 

Uiteindelijk hoef JIJ het niet goed, leuk of inspirerend te vinden, als degene die je wilt bereiken er maar door gemotiveerd wordt. Het gaat erom een authentiek verhaal te vertellen waarin je toehoorder wordt bevestigd in wie hij/zij is en wil zijn.


Beelden gebruiken: dat mag!

Je bent vrij om bovenstaande tekeningen niet-commercieel te gebruiken, zolang je mijn beelden niet aantast (tekst, kleur en handtekening aanpassen) en mij noemt met link naar deze website (Anabella Meijer - www.kanai.nl). Enjoy!